آنافیلاکسی چیست؟
آنافیلاکسی یک واکنش آلرژیک شدید و ناگهانی است که میتواند چندین عضو بدن را درگیر کند و به سرعت زندگی فرد را تهدید کند. در صورت بروز، نیاز به تشخیص سریع و درمان فوری دارد.
معیارهای بالینی تشخیص آنافیلاکسی (طبق WHO، EAACI، AAAAI)
یک واکنش آنافیلاکتیک زمانی تشخیص داده میشود که یکی از شرایط زیر ظرف چند دقیقه تا چند ساعت پس از تماس با آلرژن رخ دهد:
۱. شروع ناگهانی (در عرض چند دقیقه تا چند ساعت) با علائم زیر:
- مشکل در تنفس (مثل تنگی نفس، خسخس سینه، گرفتگی گلو، یا صدای سرفه خشک)
- تغییرات پوست و مخاط (کهیر، قرمزی، خارش شدید، تورم صورت، لبها، زبان یا گلو)
- کاهش فشار خون یا علائم مربوط به آن (مثل سرگیجه، ضعف، غش کردن)
۲. دو یا چند علامت زیر که با شروع سریع همراه باشند:
مشکلات تنفسی (تنگی نفس، خسخس، سرفه)
علائم پوست یا مخاط (کهیر، خارش، تورم)
افت فشار خون یا علائم ضعف گردش خون (سرگیجه، غش، رنگ پریدگی)
مشکلات گوارشی (درد شکم، استفراغ، اسهال)
۳. افت فشار خون ناگهانی بعد از تماس با آلرژن شناختهشده
- در کودکان: فشار خون کمتر از مقدار طبیعی بر اساس سن
- در بزرگسالان: فشار سیستول کمتر از 90 میلیمتر جیوه یا کاهش 30 درصدی نسبت به فشار پایه
چرا تشخیص سریع مهم است؟
چون آنافیلاکسی میتواند به سرعت پیشرفت کند و باعث انسداد راه هوایی، شوک، یا حتی مرگ شود. درمان به موقع و درست، زندگی را نجات میدهد.
علائم رایج آنافیلاکسی
- تنگی نفس، خسخس یا صدای سرفه خشک
- تورم لبها، زبان، گلو و صورت
- خارش شدید و کهیر روی پوست
- سرگیجه، ضعف، غش کردن
- درد شکم، استفراغ یا اسهال
- تپش قلب سریع یا نامنظم
- احساس اضطراب یا ترس شدید
عوامل شایع ایجاد آنافیلاکسی
- مواد غذایی (بادامزمینی، تخممرغ، شیر، ماهی و صدف)
- داروها (آنتیبیوتیکها، مسکنها، بیهوشیها)
- نیش حشرات (زنبور، زنبورعسل)
- لاتکس و سایر عوامل محیطی
اقدامات اضطراری در صورت آنافیلاکسی
- تزریق سریع اپینفرین (آدرنالین) اولین و مهمترین اقدام است.
- تماس فوری با اورژانس (شماره ۱۱۵ یا شماره محلی شما)
- قرار دادن بیمار در حالت مناسب (مثلاً درازکش با پاهای کمی بالاتر)
- نظارت دقیق بر علائم تا رسیدن کمک پزشکی
- پیشگیری و مدیریت بلندمدت
- شناسایی دقیق آلرژن و اجتناب کامل از آن
- آموزش نحوه استفاده از خودکار اپینفرین (کیت تزریق اضطراری)
- همراه داشتن همیشگی اپینفرین در افراد پرخطر
- مراجعه منظم به پزشک متخصص و پیگیری درمان
جمعبندی
آنافیلاکسی یک وضعیت اورژانسی و تهدیدکننده زندگی است که با شناخت دقیق علائم و معیارهای تشخیصی میتوان به سرعت آن را تشخیص داد و با درمان به موقع، از عوارض جدی جلوگیری کرد. اگر سابقه آنافیلاکسی دارید یا در معرض آلرژنهای خطرناک هستید، آموزشهای لازم را جدی بگیرید و همیشه داروی خود را همراه داشته باشید.