برخی مواقع برای تشخیص آلرژی، به جای تستهای پوستی، پزشک ممکن است انجام تستهای خونی یا تنفسی را پیشنهاد کند. این روشها به دلایل مختلف مثل اگزمای وسیع، مصرف دارو، یا سن پایین کودک استفاده میشوند.
1. تست IgE اختصاصی (Specific IgE)چیست؟
اندازهگیری میزان آنتیبادی IgE اختصاصی علیه مواد آلرژیزا (مثل گرده، غذا، موی حیوانات، قارچ،…) در خون شما.
نامهای دیگر:
RAST (نسل قدیمی، امروزه کمتر استفاده میشود)
ImmunoCAP (رایجترین روش دقیق امروزی)
FEIA (Fluoroenzyme Immunoassay)
در چه مواردی استفاده میشود؟
کودک یا فردی که تست پوستی برای او خطرناک یا غیرممکن است (مثلاً دارای اگزمای وسیع)
فردی که آنتیهیستامین یا داروهایی مصرف میکند که نمیتواند قطع کند
بررسی آلرژیهای غذایی، تنفسی، حشرات، لاتکس و ..
مزایا:
غیرتهاجمی (فقط با نمونه خون)
بدون تأثیر از داروهای آنتیهیستامین
مناسب برای کودکان خردسال
محدودیتها:
گاهی ممکن است IgE بالا باشد اما بیمار علائمی نداشته باشد
تفسیر نیاز به نظر پزشک دارد
نسبت به تست پوستی کمی هزینهبرتر است
2. تست پنل آلرژی (Allergy Panel) چیست؟
مجموعهای از تستهای IgE اختصاصی برای گروهی از آلرژنها. برای مثال:
پنل آلرژی تنفسی: گرده درختان، گرد و غبار، موی حیوانات
پنل غذایی: شیر، تخممرغ، بادامزمینی، گندم و …
در چه مواردی استفاده میشود؟
وقتی بیمار نمیداند به چه چیزی آلرژی دارد
برای کودکان یا بیماران پرریسک که نمیتوانند تست پوستی انجام دهند
3. تست IgE تام (Total IgE) چیست؟
اندازهگیری کل میزان IgE در خون، بدون بررسی ماده خاصی.
نکته مهم:
IgE بالا بهتنهایی به معنی آلرژی نیست
IgE ممکن است در آسم، اگزما، عفونتها، یا بیماریهای انگلی هم بالا باشد
فقط به عنوان تکمیلکننده تشخیص استفاده میشود، نه بهتنهایی
4. تستهای مولکولی (Component-Resolved Diagnostics) چیست؟
بررسی IgE علیه پروتئینهای اختصاصی آلرژنها (نه کل ماده غذایی یا گرده) برای ارزیابی دقیقتر شدت آلرژی و احتمال واکنشهای شدید.
مثالها:
Ara h 2 در بادامزمینی → مرتبط با آنافیلاکسی
rBet v 1 در گرده توس → حساسیت واقعی یا واکنش متقاطع
مزایا:
دقت بالا در تشخیص حساسیت واقعی در برابر واکنشهای متقاطع
تعیین شدت و خطر واکنش آلرژیک
راهنمای مفید در تصمیمگیری برای ایمونوتراپی
5. تستهای تحریک آزمایشگاهی (Basophil Activation Test – BAT) چیست؟
ارزیابی پاسخ سلولهای بازوفیل خون به مواد آلرژیزا، با دستگاههای تخصصی.
کاربرد:
موارد پیچیده مثل آلرژیهای دارویی یا غذایی که با تستهای قبلی قابل تشخیص نیستند
مطالعات تحقیقاتی یا مراکز فوقتخصصی آلرژی
انواع تستهای پوستی آلرژی
تستهای پوستی یکی از روشهای اصلی تشخیص آلرژی هستند. این تستها به پزشک کمک میکنند تا بفهمد که بدن شما به کدام ماده (آلرژن) واکنش نشان میدهد. مهمترین انواع این تستها عبارتاند از:
1. تست پوستی خراشی (Skin Prick Test – SPT)
تشخیص آلرژیهای فوری (وابسته به IgE)، مانند:
آلرژی تنفسی (گرده، گرد و غبار، حیوانات خانگی)
آلرژی غذایی
حساسیت به حشرات و لاتکس
روش انجام:
قطره کوچکی از آلرژن روی پوست ساعد یا پشت شما قرار میگیرد.
با یک سوزن کوچک، سطح پوست در همان نقطه کمی خراش داده میشود.
اگر به آن ماده حساس باشید، ظرف ۱۵ تا ۲۰ دقیقه در محل تماس، برآمدگی قرمز و خارشدار (مثل نیش پشه) ظاهر میشود.
مزایا:
سریع و کمتهاجمی
نتیجه در همان روز
دقت بالا
محدودیتها:
باید داروهای آنتیهیستامین قبل از تست قطع شوند
مناسب افراد با بیماریهای شدید پوستی (مثل اگزمای وسیع) نیست
2 تست داخلپوستی (Intradermal Test)
برای زمانی که تست خراشی منفی است ولی پزشک همچنان مشکوک به آلرژی است، بهخصوص در مورد:
آلرژی به نیش حشرات
برخی داروها (مثل پنیسیلین)
روش انجام:
مقدار کمی از آلرژن داخل پوست (درم) تزریق میشود، معمولاً با سوزن نازک.
واکنش مانند تست خراشی، بعد از ۱۵ تا ۲۰ دقیقه بررسی میشود.
مزایا:
حساستر از تست خراشی
میتواند واکنشهای خفیف را هم نشان دهد
معایب:
احتمال بالاتر مثبت کاذب
دردناکتر از تست خراشی
خطر بیشتر واکنش سیستمیک (واکنش شدید در کل بدن)
3. تست پچ یا وصلهای (Patch Test)
تشخیص آلرژیهای تاخیری (غیر وابسته به IgE) مثل درماتیت تماسی (حساسیت پوستی).
روش انجام:
مواد مشکوک به آلرژی (مثل نیکل، عطر، مواد نگهدارنده) به شکل وصلههایی چسبی روی پوست پشت چسبانده میشوند.
این وصلهها به مدت ۴۸ ساعت باقی میمانند.
پوست در دو نوبت: ۴۸ ساعت و ۷۲ تا ۹۶ ساعت بعد بررسی میشود.
موارد کاربرد:
حساسیت به فلزات (مثلاً نیکل)
عطرها و لوازم آرایشی
رنگ مو، مواد نگهدارنده، دستکشها، شویندهها
مزایا:
روش استاندارد طلایی برای تشخیص درماتیت تماسی
محدودیتها:
نیاز به چند بار مراجعه به پزشک
واکنشها چند روز بعد ظاهر میشوند
برای آلرژیهای غذایی یا تنفسی مفید نیست